CZ.IV
JÁNOŠÍKOVE DIERY
System wąwozów i kanionów z malowniczymi
wodospadami oraz bajkową scenerią form skalnych..
Kolejna wędrówka na obszarze niezwykle
malowniczego górskiego pasma Małej Fatry, będzie
wiodła śladem jednej z najpiękniejszych
tras turystycznych w Narodowym Rezerwacie Przyrody Rozsutec..
W
sąsiedztwie miasteczka Terchova, nieopodal
miejsca narodzin najsłynniejszego karpackiego zbójnika - Juraja Jánošíka,
znajdują się fantastyczne wąwozy i kaniony skalne nazwane na jego część Janosikowymi Dierami. Po zakończeniu wędrówki przez Janosikove Diery odwiedzimy miejsce narodzin tego
legendarnego zbójnika i wtedy opowiem jego historię, tymczasem zapoznajmy się z
trasą..
Janosikowe Diery (w dosłownym tłumaczeniu z języka słowackiego – „Janosikowe Dziury”) leżą w
obrębie Parku Narodowego Krywańskiej Małej Fatry,
pomiędzy masywami Małego i Wielkiego Rozsutca oraz Bobotów. Jest to zespół głębokich, krętych wąwozów, przez które przemyka erodujący Dierovy Potok. Przez tysiące lat żłobił on cierpliwie
progi skalne, przesmyki, filary oraz przewieszki tworząc imponujący, bajkowy
krajobraz.. Wąwozy te są zaliczane do
najpiękniejszych na Słowacji, a prowadzący przezeń szlak wspierany jest
systemem ułatwień w postaci kładek, mostków, drabinek,
poręczy i łańcuchów.
Całość tworzy zaskakującą i malowniczą trasę, jednak na szlaku przez Janosikowe Diery trzeba uważać. Pomimo, że wszystkie
trudniejsze miejsca są zabezpieczone poręczami i drabinkami, to skały są tutaj
mokre, śliskie, więc o niekontrolowany upadek jest całkiem łatwo. Przydaje się
tu ubezpieczenie w słowackie góry, które uchroni Was od rachunku wystawionego
przez Horską Służbę... Wchodząc w otchłań tych wąwozów opuszczamy krajobraz
łagodnych, leśnych wzniesień Gór Kisuckich i przenosimy się do bajkowego świata
niczym Hobbit Bilbo Baggins
w powieści Tolkiena…
Obszar Janosikowych Dier obejmuje trzy sektory
skalnych wąwozów:
Są to: Dolne Diery, Nove Diery oraz
Górne Diery. Wytyczona przeze mnie trasa będzie
prowadziła największą szlakową pętlą, zaliczając po kolei wszystkie wymienione
wąwozy. Jej długość wyniesie około 7,5 km,
przewyższenie 625 m, a czas przejścia
powinien zamknąć się w granicach 4-5 godzin…
Ruszamy…
TERCHOVA – BIELY POTOK
Początek szlakowej wędrówki…
Nie bez powodu kilkanaście lat temu wyszukałem przytulny pensjonat państwa Mažgútów,
usytuowany tuż za centrum Terchovej w spokojnym osiedlu Biely Potok.. Okolica malownicza, doskonała baza wypadowa po
rewirach Małej Fatry, a serdeczni i przemili
właściciele stworzyli tutaj miejsce ciepłe i przyjazne.. Po kilku moich
odwiedzinach czułem się w Bielym Potoku jak w domu rodzinnym.. Osiedle położone
jest na wysokości 575 m n.p.m., przy głównej
szosie u ujściu Dierovego Potoku do Bielego Potoku. Znajduje się tutaj początek kilku
popularnych szlaków turystycznych Małej Fatry: do skalnych wąwozów Janosikowych Dier oraz w masyw Wielkiego Rozsutca i Małego
Rozsutca. Wychodzi stąd także szlak w Góry
Kisuckie. Jest tutaj hotel, restauracja, bufety i dwa parkingi.. Z mojego pensjonatu-bazy do miejsca, skąd rozpoczyna się szlak przez Janosikove Diery było zaledwie 400 m, więc po smacznym domowym śniadaniu
zaserwowanym przez gospodynię, zabrałem lekki plecak z prowiantem, aparat foto
i parę minut przed godziną 9-tą ruszyłem „z
buta” na szlakową trasę.. Po kilku minutach marszu dotarłem do dużego parkingu, usytuowanego przy hotelu „Diery”.
Parking jest płatny (5 €) i w okresie wakacyjnym mocno zatłoczony. Oprócz
możliwości postoju, można tutaj zaopatrzyć się w mapkę Janosikowych wąwozów.
Wstęp na ścieżki Małej Fatry jest bezpłatny.
Tuż obok hotelowego kompleksu rozpoczyna swój bieg trasa
niebieskiego szlaku przez Janosikowe Diery..
DOLNE DIERY
Na początku szlaku ustawiono tablice
informacyjne z topograficzną mapą
pasma Małej Fatry i doliny Vratnej oraz schemat szlaków prowadzących przez Diery (Naućny Chodnik Diery).. Po minięciu tablic
szlakowa dróżka przeprowadza przez mostek nad Dierovým
Potokiem i dalej wzdłuż jego nurtu biegnie przez niewielkie polany,
zagłębiając się po około 800 metrach w sektor
skalnego wąwozu – Dolne Diery. Pojawiają się
pierwsze metalowe kładki przeprowadzające
raz na lewą raz na prawą stronę potoku, którego spienione, krystaliczne wody
spływają w dół po niewielkich uskokach i skalnych progach.. Dierový Potok jest lewym dopływem Bielego potoku. Jego
orograficznie prawe zbocza tworzy masyw Małego Rozsutca i Rovnej Hory, zaś
zbocza lewe opadający z Wielkiego Rozsutca grzbiet Południowych Skał. Ma dwa
dopływy - prawy, spływający spod Małego Rozsutca, po północnej stronie Rovnej Hory,
oraz lewy, spływający spod wzniesienia Tanečnica. Prawy dopływ uchodzi do Dierovego Potoku w miejscu o nazwie Ostrvne. Od tego
miejsca potok spływa w północno-zachodnim kierunku i uchodzi do Bielego potoku
w osadzie Biely Potok, na wysokości około 575 m n.p.m..
Wąwóz Dolne Diery położony jest pomiędzy
masywami Małego i Wielkiego Rozsutca oraz Bobotów. Nazwa w języku słowackim
oznacza po prostu "Dolne dziury", co
dobrze oddaje charakter tego miejsca. Jest jednym z trzech wąwozów (Dier)
wyżłobionych przez Dierový Potok,
pozostałe to Horné Diery i Nové Diery. W ciągu setek tysięcy lat Dierový Potok
wyżłobił bardzo urozmaicony relief, pełen załomów, cienistych szczelin,
przewieszek i skalnych
filarów, skalnych tuneli, gwałtownych
zwężeń i niespodziewanych rozszerzeń doliny.
Dno wąwozu poprzegradzane jest ciągami skalnych
progów i wodospadów. W Dolnych Dierach są 2 większe wodospady
(wys. 1 i 3,5 m), pod którymi woda wymyła
klasyczne kotły eworsyjne. Obydwa są
pomnikami przyrody.
Jest też kilka mniejszych wodospadów. Wąwozem prowadzi
szlak turystyczny. Wszystkie trudniejsze miejsca są zabezpieczone poręczami, a
przejście ułatwiają schodki, drabinki i pomosty,
w większości stalowe. Ze względu na stosunkowo niskie temperatury panujące tu w
okresie wegetacyjnym, znaczne zacienienie oraz wilgotność, w wąwozie można
zaobserwować zjawisko odwrócenia pięter roślinnych. W niżej położonych
obszarach (650–850 m n.p.m.) znajdziemy
szereg gatunków roślin górskich i alpejskich. Jednocześnie na turniach i
skalnych półkach, wysoko ponad dnem wąwozu, rosną tu reliktowe okazy sosny
zwyczajnej.. Całość obszaru Dier znajduje się na terenie Parku Narodowego Mała Fatra, w granicach rezerwatu
przyrody Rozsutec..
Po przejściu kilku kładek docieram do wąskiej skalnej
bramy, w otchłań której prowadzą metalowe pomosty
ubezpieczone poręczą. Skalne ściany oddalone są tutaj od siebie o 2-3 metry, a dnem przewężenia przemyka szumiący Dierový Potok, sprawca całego tutejszego piękna...
Razcestie Ostrvne 640 m n.p.m.
Rozwidlenie
niebieskiego i
żółtego szlaku..
Po około 20 minutach wędrówki docieram do
pierwszego rozwidlenia szlaków
niebieskiego i
żółtego, zwanego rozdroże
Ostrvne. Trasa
żółtego szlaku odbija w lewo i prowadzi w kierunku skalnego
wąwozu – Nove Diery, zaś ścieżka szlaku
niebieskiego wznosi się
delikatnie w kierunku południowym dnem skalnego wąwozu – Dolne Diery.. Mój plan wędrówki przewiduje przejście
za znakami
niebieskiego szlaku
przez wąwozy Dolnych i Górnych
Dier, a powrót do Białego Potoku w Terchovej przez wąwóz Nove Diery za znakami
żółtego szlaku… Do
krótkiego postoju, który zaplanowałem przy kolejnym rozdrożu Podźiar, obok
drewnianej góralskiej bacówki-bufetu, mam około 25
minut marszu.. Ruszam śladem
niebieskiego szlaku. Po
kilku minutach wąska ścieżka biegnąca dnem wąwozu doprowadza do niewielkiego
malowniczego wodospadu, utworzonego na kilkumetrowej wysokości skalnym progu.
Obok wodospadu zamontowano metalową drabinę z poręczą, umożliwiającą
pokonanie skalnego występu.. Po zaliczeniu drabiny i przejściu na drugą stronę progu,
pokonuje jeszcze dwie metalowe kładki. Dalej
ścieżka wiedzie dnem wąwozu wzdłuż wysokich skalnych
ścian jeszcze około 300 metrów. W
końcu wychodzę na słoneczny skraj lasu..
Razcestie Podźiar 715 m n.p.m.
Góralska bacówka-bufet…
Parę minut przed godziną 10-tą docieram
do kolejnego szlakowego rozdroża – Razcestie Podźiar 715 m n.p.m… Nazwa pochodzi od znajdującej
się nieopodal dużej słonecznej polany Podźiar.
Polana zalega w niewielkiej kotlince Dierovego Potoku,
pomiędzy Dolnymi Dierami
a Hornymi Dierami. Na skraju polany po zachodniej
stronie Dierovego Potoku (przy żółtym szlaku
turystycznym do Štefanovej) znajduje się bacówka,
w której w okresie letnim działa bufet..
Niewielka drewniana koliba skryta w cieniu kilku dużych, dorodnych lip jest
doskonałym miejscem odpoczynku dla turystów wędrujących przez Janosikowe Diery.
Można tutaj zatrzymać się na złapanie oddechu, coś zjeść i uzupełnić płyny
(napoje, piwo).. Na polanie i wokół bacówki sporo ludzi. Trafiłem na jakąś
zorganizowaną grupę wycieczkową… Nie będę teraz wylegiwał się przed bacówką,
zawitam tutaj w drodze powrotnej, schodząc z wąwozu Górnych Dier. Przystaję
tylko na chwilkę w cieniu drzew, wypijam łyk mineralki i ruszam w dalszą drogę
za znakami
niebieskiego szlaku....
HORNE DIERY (Górne Dziury)
Szlak
niebieski przy bacówce skręca w lewo. Wąska, szlakowa dróżka
biegnie w kierunku wschodnim skrajem polany Podźar..
Po jej prawej stronie ukazuje się w oddali skalisty masyw górski - Boboty (1085 m).. Boboty
leżą na samym północnym skraju Małej Fatry.
Mają postać krótkiego (ok. 2,5 km) wału górskiego, rozciągniętego w osi
wschód-zachód. Od zachodu ogranicza go przełomowy odcinek doliny Vrátňanki,
nazywany Cieśniawami (słow. Tiesňavy), natomiast od wschodu – siodło przełęczy
Vrchpodžiar (745 m), przez którą Boboty
łączą się z masywem Wielkiego Rozsutca. Boboty zamykają
od północy część Doliny Vratnej, zwaną Nową Doliną, oddzielając ją od położonej
na północ doliny Białego Potoku. Cały masyw Bobotów,
podobnie jak inne masywy północnych obrzeży Małej Fatry (np. Wielki i Mały
Rozsutec od wschodu czy Sokolie od zachodu) jest zbudowany w większości z dolomitów tzw. serii choczańskiej. Północne i
południowe stoki masywu w górnych partiach są bardzo strome, w dolnych – nieco
łagodniejsze. Z dolomitowego budulca w długotrwałym procesie erozji powstały
charakterystyczne, głęboko modelowane formy skalne w postaci skalnych murów, turni
porozdzielanych stromymi żlebkami itp.
Utwory te występują wzdłuż grzbietu, który miejscami przybiera formy zbliżone
do skalnej grani. Boboty prawie w całości
porośnięte są lasami bukowo-jodłowymi
ze znacznym udziałem świerka. Jedynie na
północnych stokach, opadających ku dolinie Białego
Potoku, znajduje się kilka polan.
Na płytszych glebach pojawia się
modrzew europejski, a na skalnych półkach nad Dierami
reliktowa sosna. W partiach szczytowych spotkamy krzaki kosodrzewiny, a na
skalnych urwiskach krzewiaste formy jarząbu mącznego… Po około 250 metrach szlakowa dróżka
zagłębia się partię mieszanego lasu i chwilę potem doprowadza do skalnych ścian
wąwozu Horne Diery (Górne
Dziury).. Ukazują się mniejsze i
większe wodospady, kamienne
stopnie ubezpieczone poręczówkami, metalowe
kładki i drabinki… Skalny wąwóz
Horné Diery położony jest w środkowej części Dierovego Potoku. Jest to jeden z systemu czterech
wąwozów określanych nazwą Diery lub Jánošíkove Diery.
Dolny koniec Hornych Dier znajduje się w lesie
powyżej skrzyżowania szlaków turystycznych
o nazwie Podžiar,
górny poniżej rozszerzonego dna doliny o nazwie Pod
Palenicou. Wąwóz jest zbudowany ze skał
dolomitowo-wapiennych,
a jego obydwa zbocza to pionowe lub bardzo strome
ściany.
Szlak turystyczny prowadzi to z jednej, to z drugiej strony potoku
metalowymi kładkami, w niektórych miejscach również samym korytem potoku. Na Dierovym Potoku jest tutaj kilka wodospadów, pod którymi spadająca woda wybiła
typowe kotły eworsyjne. Progi wodospadów
pokonuje się za pomocą metalowych drabinek i
kładek. W wąwozach Górne
Diery i Tesná Rizňa jest w sumie 9 wodospadów wysokości 2–4
m.
HORNE DIERY –
Trudniejsze miejsca i podejścia….
Przede mną na szlaku wędruje spora grupka młodych turystów. Odcinki
bardziej wymagające, ubezpieczone łańcuszkami
lub zabudowane metalowymi drabinami,
sprawiają niektórym osobom spore trudności, przez co tworzą się niewielkie
zatory i przestoje.. W niektórych miejscach ścieżka trawersuje strome urwiska.
Dzięki technicznym ułatwieniom szlak jest stosunkowo łatwy dla przeciętnego
turysty, jedynie po większych deszczach i na wiosnę staje się śliski i trudny
do przejścia..
Na wysokich skalnych progach,
po których spływa bystry nurt Dierovego Potoku,
drążąc i wcinając się w dolomitowe podłoże, zabudowano kilkanaście
metalowych drabin..
Trasa
niebieskiego szlaku
prowadzi teraz przez najpiękniejszą część Janosikowych
Dier. Wąwóz Horne Diery jest niezwykle
malowniczy i znacząco bardziej imponujący, aniżeli wąwozy w Dolnych i Novych
Dierach. Jest tutaj pięknie. Przejście Hornych Dier
zajmuje niespełna
40 minut, a szlak wiedzie
wzdłuż 9 wodospadów!.. Całość obszaru Dier znajduje się na terenie Parku
Narodowego Mała Fatra, częściowo również w granicach rezerwatu przyrody
Rozsutec. Do wąwozu Horné Diery można dojść z
dwóch turystycznych osad - Biely Potok lub Štefanová.
Razcestie Pod Palenicou 900 m n.m.p..
Skrzyżowanie szlaku
niebieskiego i
zielonego…
Parę minut po godzinie 11-tej pozostawiam
za plecami piękny wąwóz Horne Diery i docieram do szlakowego rozdroża, gdzie ze szlakiem
niebieskim krzyżuje się
trasa
zielonego szlaku,
biegnącego od pasma Bobotów przez przełęcz Vrchpodźiar w kierunku skalistych
szczytów Małego i Wielkiego
Rozsutca.. W tym miejscu rozpoczyna się moja powrotna wędrówka w
kierunku Terchovej… Podążając za znakami
zielonego szlaku zejdę
przez las w kierunku przełęczy Vrchpodźiar i
bacówki, a następnie za znakami
żółtego szlaku
przejdę przez ostatni wąwóz Janosikowycvh Dier – Nove Diery i dalej do osiedla Biely Potok..
Przełęcz Vrchpodžiar 745 m n.p.m.
Po 20 minutach od opuszczenia Rozdroża
Pod Palenicou, ścieżka
zielonego szlaku
wyprowadza mnie z zacienionego lasu na zalaną słońcem, rozległą, głęboką przełęcz Vrchpodžiar (745 m n.p.m.). Leży ona w bocznym grzbiecie tej
części Małej Fatry. Oddziela rozległy masyw Wielkiego Rozsutca na wschodzie od masywu Bobotów na zachodzie.
Od szczytu Wielkiego
Rozsutca spada nad przełęcz skalisty grzebień Południowych Skał (słow.
Poludňové skaly). Po północnej stronie przełęczy, tuż poniżej jej siodła, leży kotlinka Podžiar (715 m), w której znajduje się
górny wylot wąwozu Dolne Diery oraz początek wąwozu Hornych Dier, przez które
przepływa Dierový Potok. Przełęcz pokrywają
łąki górskie, będące wytworem bardzo intensywnie funkcjonującego tu kiedyś
pasterstwa. W drugiej połowie lat 70. XX w. w kotlince
Podžiar funkcjonował jeszcze szałas, a spasane przez owce łąki
utrzymywały swój areał. Obecnie łąki zaczynają zarastać, a w dawnej bacówce w sezonie letnim jest czynny bufet turystyczny. Turystyczne udostępnienie
wąwozu Dolnych Dier umożliwiło łatwe i szybkie przejście z osady Štefanová we
Vrátnej Dolinie do doliny Białego Potoku u północnych podnóży Małej Fatry i
biegnącej nią drogi z Terchovej do Zázrivej. Dzięki temu oraz udostępnieniu turystom
wąwozu Hornych Dier, kotlina Podžiar oraz jej przełęcz są obecnie jednym z
najruchliwszych punktów na mapie turystycznej Małej
Fatry. Mam farta, że towarzysząca mi do tej pory spora grupa turystów
poszła za znakami niebieskiego szlaku, więc na rozległej łące przełęczy nie ma
nikogo.. Tutaj odpocznę kilka minut, podziwiając piękną panoramę górskich masywów
Małej Fatry..
Kufelek piwa w bacówce Podźiar…
Z przełęczy Vrchpodžiar szeroka kamienista dróżka szybko sprowadza w dół na
skraj polany Podźiar, gdzie usytuowana jest bacówka-bufet, którą mijałem niespełna 2
godziny temu, wchodząc do wąwozu Horne Diery..
Turystów przed bacówka prawie tyle samo co wcześniej, ale miejsca tutaj dużo,
więc postanawiam przysiąść na skraju polany i wypić dla ochłody kufelek
czeskiego Pilznera…
Zejście do wąwozu NOVE DIERY…
Kwadrans po godzinie 12-tej ruszam w
dalszą wędrówkę… Za znakami
żółtego szlaku schodzę leśną ścieżką w dół zbocza.. Początkowo
ścieżka opada łagodnie, trawersując zalesione, strome zbocze Rovnej Hory. Jest dość szeroka ale mało wygodna,
pokryta plątaniną korzeni i drobnym żwirkiem.. Trzeba patrzeć pod nogi. Po drodze
mijam trzy małe skalne wychodnie, na których
utworzono punkty widokowe. Można z nich spojrzeć
w dół na zalesiony wąwóz Nove Diery i najeżony skalnymi
wapiennymi basztami masyw Bobotów... Dalej
ścieżka opada dość stromo w dół zbocza. Na stromych odcinkach zabudowano skalne stopnie, poręczówki
i krótkie drabinki. Po półgodzinnym marszu
docieram do dna wąwozu Nove Diery i pierwszych
skalnych przewężeń…
NOVE DIERY
Nové Diery to jeden z czterech wąwozów w
Krywańskiej części Małej Fatry. Pozostałe
to: Dolné Diery, Horné Diery i Tesná rizňa. Wszystkie razem tworzą system
wąwozów określanych nazwą Diery lub Janošikove Diery.
Wąwóz Nove Diery został udostępniony
turystycznie jako ostatni, stąd jego nazwa.
Nové Diery znajdują się na dolnym odcinku prawego dopływu Dierovego
Potoku, do którego uchodzi on w miejscu o nazwie Ostrvné. Woda płynąca potokiem w wapiennym podłożu wyrzeźbiła
głęboki kanion, otoczony pionowymi skałami z
przewieszkami i filarami.
W Novych Dierach znajdują się 4 wodospady o wysokości 1-2
m. Przejście wąwozem ułatwiają metalowe
kładki i poręcze, zaś pokonanie stromych
ścian wąwozu umożliwia ciąg metalowych drabinek
(odcinek z tymi drabinkami nosi nazwę Štrbiny).
Novymi Dierami prowadzi
żółty szlak turystyczny, który po pokonaniu
wąwozu wyprowadza na polankę Podžiar, gdzie
krzyżuje się z
niebieskim szlakiem prowadzącym przez pozostałe trzy
wąwozy Dier..
Po 4 godzinach wędrówki malowniczymi
wąwozami Janosikovych Dier docieram ponownie do
mojej bazy noclegowej w Bielym Potoku.
Jest
pora obiadowa, a moja gospodyni przyrządziła smaczny posiłek, więc biorę szybki
prysznic i po chwili rozkoszuję się specjałami słowackiej kuchni – pyszną zupą czosnkową i oczywiście tradycyjnymi knedlikami.. Niebo w gębie !!.. Po obiedzie
godzinka odpoczynku, ale to nie koniec atrakcji na dzień dzisiejszy..

Powoli dobiega końca mój wakacyjny urlop na Słowacji, a chciałbym zobaczyć jeszcze jedno ciekawe miejsce w pobliżu… Przez parę dni wędrowałem ścieżkami, którymi chadzał słynny tatrzański zbójnik Juraj Janosik, jakże bym mógł zatem stąd wyjechać, nie odwiedzając jego rodzinnej wioski i nie stając pod jego pomnikiem !!.. Z ciekawą historią tego karpackiego zbójnika, a zarazem słowackiego bohatera narodowego, można będzie się zapoznać w mojej ostatniej fotorelacji
z pobytu na Małej
Fatrze…
Hejjj…
KONIEC cz. IV
Cdn..
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz